॥ परिचय ॥
शिव सहस्रनाम स्तोत्र महाभारत के अनुशासन पर्व में वर्णित है।
इसमें भगवान शिव के एक सहस्र (1000) दिव्य नाम हैं।
यह स्तोत्र शिव भक्तों के लिए परम पवित्र और फलदायी माना जाता है।
इसका पाठ सभी मनोकामनाओं को पूर्ण करने वाला है।
॥ विनियोग ॥
ॐ अस्य श्री शिवसहस्रनामस्तोत्रमन्त्रस्य।
ऋषभयोगीश्वर ऋषिः। अनुष्टुप् छन्दः।
श्री सदाशिवो देवता। श्री सदाशिवप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः॥
॥ ध्यानम् ॥
वन्दे शम्भुमुमापतिं सुरगुरुं वन्दे जगत्कारणं
वन्दे पन्नगभूषणं मृगधरं वन्दे पशूनां पतिम्।
वन्दे सूर्यशशाङ्कवह्निनयनं वन्दे मुकुन्दप्रियं
वन्दे भक्तजनाश्रयं च वरदं वन्दे शिवं शङ्करम्॥
ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं
रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम्।
पद्मासीनं समन्तात्स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं
विश्वाद्यं विश्ववन्द्यं निखिलभयहरं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रम्॥
शान्तं पद्मासनस्थं शशधरमकुटं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रं
शूलं वज्रं च खड्गं परशुमभयदं दक्षभागे वहन्तम्।
नागं पाशं च घण्टां डमरुकसहितं चाङ्कुशं वामभागे
नानालङ्कारयुक्तं स्फटिकमणिनिभं पार्वतीशं नमामि॥
॥ ॐ नमः शिवाय ॥
॥ शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् ॥
स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भानुः प्रवरो वरदो वरः।
सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः॥१॥
जटी चर्मी शिखण्डी च सर्वाङ्गः सर्वभावनः।
हरिश्च हरिणाक्शश्च सर्वभूतहरः प्रभुः॥२॥
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च नियतः शाश्वतो ध्रुवः।
श्मशानचारी भगवानखचरो गोचरोऽर्दनः॥३॥
अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः।
उन्मत्तवेषप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः॥४॥
महारूपो महाकायो वृषरूपो महायशाः।
महात्मा सर्वभूतात्मा विश्वरूपो महाहनुः॥५॥
लोकपालोऽन्तर्हितात्मा प्रसादो हयगर्दभिः।
पवित्रश्च महांश्चैव नियमो नियमाश्रयः॥६॥
सर्वकर्मा स्वयंभूश्चादिरादिकरो निधिः।
सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः॥७॥
चन्द्रः सूर्यः गतिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः।
अद्रिरद्र्यालयः कर्ता मृगबाणार्पणोऽनघः॥८॥
महातपा घोरतपा अदीनो दीनसाधकः।
संवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः॥९॥
योगी योज्यो महाबीजो महारेता महाबलः।
सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो वृषवाहनः॥१०॥
दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः।
विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरोऽबलोगणः॥११॥
गणकर्ता गणपतिर्दिग्वासाः काम एव च।
पवित्रं परमं मन्त्रः सर्वभावकरो हरः॥१२॥
कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान्।
अशनिः शतघ्नी खड्गी पट्टिशी चायुधी महान्॥१३॥
स्रुवहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः।
उष्णीषी च सुवक्त्रश्चोदग्रो विनतस्तथा॥१४॥
दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कृष्ण एव च।
सृगालरूपः सर्वार्थो मुण्डः कुण्डी कमण्डलुः॥१५॥
अजश्च मृगरूपश्च गन्धधारी कपर्द्यपि।
ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वलिङ्ग ऊर्ध्वशायी नभस्थलः॥१६॥
त्रिजटी चीरवासाश्च रुद्रः सेनापतिर्विभुः।
अहश्चरोऽथ नक्तंच तिग्ममन्युः सुवर्चसः॥१७॥
गजहा दैत्यहा लोको लोकधाता गुणाकरः।
सिंहशार्दूलरूपश्च आर्द्रचर्माम्बरावृतः॥१८॥
कालयोगी महानादः सर्वकामश्चतुष्पथः।
निशाचरः प्रेतचारी भूतचारी महेश्वरः॥१९॥
बहुभूतो बहुधनः सर्वाधारोऽमितो गतिः।
नृत्यप्रियो नृत्यनृत्यः प्रकाशात्मा प्रकाशकः॥२०॥
स्पष्टाक्षरो घूर्णमानिर्देवासुरमहामतिः।
असाध्यः सुसाध्यश्च अमितविक्रमः॥२१॥
हेतुः प्रहेतुर्भगवान् सर्वदेवोत्तमोत्तमः।
महाकालो महाकायो महाकोपो महाजटः॥२२॥
पशुपतिर्पशुपाशो निश्रितः सर्वगोचरः।
वामदेवो महादेवो विरूपो बहुरूपधृक्॥२३॥
उमाकान्तो महाकान्तो कालकण्ठो गणेश्वरः।
विश्वेश्वरो विरभद्रो गणेशो गणनायकः॥२४॥
हिरण्यरेताः पौराणः शम्भुश्च शशिभूषणः।
भूतभृद्भूतकृत्पश्चाद्भूतभावो भवोद्भवः॥२५॥
॥ नोट ॥
यहाँ शिव सहस्रनाम के प्रमुख श्लोक दिए गए हैं।
संपूर्ण सहस्रनाम में 1000 दिव्य नाम हैं।
पूर्ण पाठ के लिए संपूर्ण ग्रंथ का अध्ययन करें।
॥ शिव अष्टोत्तरशतनाम (108 नाम) ॥
ॐ शिवाय नमः। ॐ महेश्वराय नमः।
ॐ शम्भवे नमः। ॐ पिनाकिने नमः।
ॐ शशिशेखराय नमः। ॐ वामदेवाय नमः।
ॐ विरूपाक्षाय नमः। ॐ कपर्दिने नमः।
ॐ नीललोहिताय नमः। ॐ शङ्कराय नमः।
ॐ शूलपाणये नमः। ॐ खट्वाङ्गिने नमः।
ॐ विष्णुवल्लभाय नमः। ॐ शिपिविष्टाय नमः।
ॐ अम्बिकानाथाय नमः। ॐ श्रीकण्ठाय नमः।
ॐ भक्तवत्सलाय नमः। ॐ भवाय नमः।
ॐ शर्वाय नमः। ॐ त्रिलोकेशाय नमः।
ॐ शितिकण्ठाय नमः। ॐ शिवाप्रियाय नमः।
ॐ उग्राय नमः। ॐ कपालिने नमः।
ॐ कामारये नमः। ॐ अन्धकासुरसूदनाय नमः।
ॐ गङ्गाधराय नमः। ॐ ललाटाक्षाय नमः।
ॐ कालकालाय नमः। ॐ कृपानिधये नमः।
ॐ भीमाय नमः। ॐ परशुहस्ताय नमः।
ॐ मृगपाणये नमः। ॐ जटाधराय नमः।
ॐ कैलासवासिने नमः। ॐ कवचिने नमः।
ॐ कठोराय नमः। ॐ त्रिपुरान्तकाय नमः।
ॐ वृषाङ्काय नमः। ॐ वृषभारूढाय नमः।
ॐ भस्मोद्धूलितविग्रहाय नमः।
ॐ सामप्रियाय नमः। ॐ स्वरमयाय नमः।
ॐ त्रयीमूर्तये नमः। ॐ अनीश्वराय नमः।
ॐ सर्वज्ञाय नमः। ॐ परमात्मने नमः।
ॐ सोमसूर्याग्निलोचनाय नमः।
ॐ हविषे नमः। ॐ यज्ञमयाय नमः।
ॐ सोमाय नमः। ॐ पञ्चवक्त्राय नमः।
ॐ सदाशिवाय नमः। ॐ विश्वेश्वराय नमः।
ॐ वीरभद्राय नमः। ॐ गणनाथाय नमः।
ॐ प्रजापतये नमः। ॐ हिरण्यरेतसे नमः।
ॐ दुर्धर्षाय नमः। ॐ गिरीशाय नमः।
ॐ गिरिशाय नमः। ॐ अनघाय नमः।
ॐ भुजङ्गभूषणाय नमः। ॐ भर्गाय नमः।
ॐ गिरिधन्वने नमः। ॐ गिरिप्रियाय नमः।
ॐ कृत्तिवाससे नमः। ॐ पुराराते नमः।
ॐ भगवते नमः। ॐ प्रमथाधिपाय नमः।
ॐ मृत्युञ्जयाय नमः। ॐ सूक्ष्मतनवे नमः।
ॐ जगद्व्यापिने नमः। ॐ जगद्गुरवे नमः।
ॐ व्योमकेशाय नमः। ॐ महासेनजनकाय नमः।
ॐ चारुविक्रमाय नमः। ॐ रुद्राय नमः।
ॐ भूतपतये नमः। ॐ स्थाणवे नमः।
ॐ अहिर्बुध्न्याय नमः। ॐ दिगम्बराय नमः।
ॐ अष्टमूर्तये नमः। ॐ अनेकात्मने नमः।
ॐ सात्त्विकाय नमः। ॐ शुद्धविग्रहाय नमः।
ॐ शाश्वताय नमः। ॐ खण्डपरशवे नमः।
ॐ अजाय नमः। ॐ पाशविमोचकाय नमः।
ॐ मृडाय नमः। ॐ पशुपतये नमः।
ॐ देवाय नमः। ॐ महादेवाय नमः।
ॐ अव्ययाय नमः। ॐ हरये नमः।
ॐ पूषदन्तभिदे नमः। ॐ अव्यग्राय नमः।
ॐ दक्षाध्वरहराय नमः। ॐ हराय नमः।
ॐ भगनेत्रभिदे नमः। ॐ अव्यक्ताय नमः।
ॐ सहस्राक्षाय नमः। ॐ सहस्रपादे नमः।
ॐ अपवर्गप्रदाय नमः। ॐ अनन्ताय नमः।
ॐ तारकाय नमः। ॐ परमेश्वराय नमः।
॥ फल श्रुति ॥
इदं सहस्रं देवस्य नाम्नां पापप्रणाशनम्।
यः पठेच्छृणुयाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते॥
ब्राह्मणो ब्रह्मविद्याप्तः क्षत्रियो विजयी भवेत्।
वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात्॥
विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम्।
पुत्रार्थी लभते पुत्रान् मोक्षार्थी मोक्षमाप्नुयात्॥
रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात्।
भयान्मुच्येत भीतश्च मुच्येतापन्न आपदः॥
जप्त्वा सहस्रनामेदं प्रातरुत्थाय यः पठेत्।
स सर्वदुःखनिर्मुक्तो शिवलोके महीयते॥
त्रिसन्ध्यं यः पठेद्भक्त्या शिवसन्निधिमाप्नुयात्।
अन्ते शिवमयो भूत्वा शिवलोके महीयते॥
॥ समर्पण ॥
कर्पूरगौरं करुणावतारं संसारसारं भुजगेन्द्रहारम्।
सदा वसन्तं हृदयारविन्दे भवं भवानीसहितं नमामि॥
॥ ॐ नमः शिवाय ॥
॥ इति श्री महाभारते अनुशासनपर्वणि
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
॥ हर हर महादेव ॥